Ambasada amerikane: Kosovës i duhet vetting sistematik! (Intervista)

Publiku nĂ« KosovĂ« dĂ«shiron qĂ« ta shohĂ« jetĂ«simin e procesit tĂ« vetting-ut nĂ« drejtĂ«si, thotĂ« kĂ«shilltarja e pĂ«rhershme ligjore nĂ« Departamentin amerikan tĂ« DrejtĂ«sisĂ«, Lana Morton-Owens. NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r emisionin pĂ«r sundim tĂ« ligjit ‘Iustitia’, qĂ« Ă«shtĂ« bashkĂ«prodhim i Radios Evropa e LirĂ« dhe Betimit pĂ«r DrejtĂ«si, Morton-Owens thotĂ« se si procesi i vetting-ut, po ashtu edhe nisma pĂ«r Ligjin pĂ«r konfiskimin e pasurisĂ« sĂ« pajustifikueshme, duhet tĂ« hartohen me kujdes.

Sa i përket vetting-ut, ajo thotë se ky proces duhet të bëhet përmes një qasjeje sistematike dhe në të gjitha institucionet, jo vetëm në ato të drejtësi. Sipas saj, propozimet aktuale për këtë, nuk ofrojnë detaje se si Kosova mëton që ta bëjë procesin e vetting-ut.

Vetting-u është proces i rivlerësimit të figurës së prokurorëve dhe gjyqtarëve dhe ka për qëllim rritjen e tyre profesionale, luftimin e korrupsionit dhe ndikimin e krimit të organizuar, politikës apo elementëve të tjerë të paligjshëm në dhënien e drejtësisë.

Sipas Morton-Owens, propozimi që konfiskimi i pasurisë të jetë përmes një procesi civil është gjë e mirë, por ajo tërheq vërejtjen se kjo gjë duhet të bëhet me shumë kujdes.

Duke folur për ligjet që duhet të amendamentohen, ajo përmend Ligjin për përgjegjësinë disiplinore, ku thotë se për shkak të një gabimi, ky ligj nuk po lejon që të suspendohen gjyqtarët dhe prokurorët që bëjnë shkelje të rënda disiplinore.

Kosova të vendosë se çfarë vetting-u dëshiron të bëjë
Radio Evropa e Lirë: Raportet vendore dhe ndërkombëtare sugjerojnë se gjyqësori në Kosovë është në fazën e hershme të përgatitjes, ka mungesë së pavarësisë praktike, paanësisë dhe shumë herë është selektiv dhe persekutues. Sipas jush, a do ta përmirësonte vetting-u sistemin e drejtësisë dhe çfarë lloji i vetting-ut është zgjidhja më e mirë për Kosovën?

Lana Morton-Owens: ËshtĂ« njĂ« pyetje shumĂ« e vĂ«shtirĂ« qĂ« t’i pĂ«rgjigjem nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« dhe nuk dua qĂ« t’ju jap njĂ« mori skenarĂ«sh.

Gjëja e parë është që ju (Kosova) duhet të vendosni se çfarë nënkuptoni me vetting. Termi vetting, siç kuptohet, të paktën në Shtetet e Bashkuara, është që të vlerësoni rreziqet që një individ mund të ketë për ekspozim ose turpërim të institucionit ku ata kanë qenë në pozita që kërkojnë besim. Pra, ne shikojmë nëse ai person mund të jetë subjekt i ryshfetit, a mund ai të vendoset në një pozicion që do të turpëronte ose diçka tjetër, institucionin ku punon. Pra, nëse flasim për këtë, kjo gjithmonë do të jetë e rëndësishme.

Mendoj se ne hyjmĂ« nĂ« vĂ«shtirĂ«si
 Siç e dini dhe ju, mĂ« 2009 dhe 2010, Kosova ka bĂ«rĂ« vetting. Ai proces mĂ« pas u adoptua dhe u pĂ«rshtat nĂ« ShqipĂ«ri.

Nuk mund të keni një sistem ku ju e bëni të njëjtën gjë vazhdimisht, si një vetting që u krye një herë.

Prandaj, nga perspektiva jonë, juve ju duhet një qasje sistematike dhe në një mënyrë që ka kuptim, sipas meje, dhe shpresoj të ketë kuptim edhe për publikun, është një lloj trekëndëshi, me të gjithë ata që kanë pozita që kërkojnë besimin e publikut. Dhe që të gjithë ata duhet të funksionojnë, në mënyrë që kjo të ecë përpara.

Ju duhet tĂ« bĂ«ni vlerĂ«simin e performancĂ«s, duhet ta dini se kush po e kryen punĂ«n mirĂ« dhe kush po performon dobĂ«t dhe nĂ« cilin aspekt dhe duhet t’i mbani pĂ«rgjegjĂ«s nĂ«se janĂ« tĂ« paaftĂ«.

Mendimi në mes të asaj që duket se është korrupsion, por mund të jetë thjesht paaftësi, është mendim i përhapur në Kosovë, të paktën prej asaj që unë kam parë. Pra, ka shumë raste kur dikush beson se diçka është korrupsion, por unë kam qenë dëshmitare, dhe më shumë duket si mungesë e aftësisë apo kapacitetit. Prandaj, ju duhet ta rregulloni atë proces.

Ju po ashtu duhet tĂ« rregulloni disiplinĂ«n. Duhet tĂ« jeni nĂ« gjendje qĂ« tĂ« keni sens tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« kur dikush bĂ«n diçka qĂ« s’do tĂ« duhej ta bĂ«nte. AsnjĂ«ra prej kĂ«tyre nuk do tĂ« rregullohej nga asnjĂ« lloj vetting-u qĂ« unĂ« kam dĂ«gjuar se Ă«shtĂ« propozuar. Prandaj, nĂ«se ju nuk i bashkoni kĂ«to, mĂ« pas do tĂ« jetĂ« njĂ« proces qĂ« vĂ«shtirĂ« se do tĂ« rregullohet.

Vetting sistematik
UnĂ« pajtohem se duhet tĂ« ketĂ« njĂ« sistem, qĂ« Ă«shtĂ« sistematik dhe i cili ripĂ«rsĂ«ritet, qĂ« tĂ« sigurojĂ« qĂ« çdo person qĂ« mban njĂ« post publik duhet tĂ« besohet. Por, ju duhet tĂ« punoni sĂ« bashku me institucionet qĂ« keni, t’i forconi ato mekanizma dhe pajtohem, ndoshta do t’ju duhet njĂ« mekanizĂ«m i ri, nuk mendoj se duhet tĂ« jetĂ« mekanizĂ«m ndĂ«rkombĂ«tar – e dĂ«gjova ministren e DrejtĂ«sisĂ« (Albulena Haxhiu) qĂ« tha se duhet tĂ« jetĂ« e KosovĂ«s dhe ne e mbĂ«shtesim kĂ«tĂ«. Ky duhet tĂ« jetĂ« proces qĂ« udhĂ«hiqet nga Kosova dhe ne, si ndĂ«rkombĂ«tarĂ«, duhet t’iu ofrojmĂ« ekspertizĂ«.

Por, ngrihet pyetja se kush do tĂ« verifikojĂ« ata qĂ« e kryejnĂ« vetting-un. Mendoj se Grupi punues qĂ« Ă«shtĂ« duke u themeluar, duhet tĂ« krijojĂ« njĂ« mekanizĂ«m qĂ« do tĂ« funksionojĂ« pĂ«r KosovĂ«n, jo pĂ«r SHBA-nĂ« dhe jo pĂ«r shtetet tjera nĂ« EvropĂ«, por njĂ« mekanizĂ«m qĂ« do tĂ« funksionojĂ« nĂ« KosovĂ«. Dhe po ashtu, ju duhet tĂ« jeni tĂ« kujdesshĂ«m qĂ« tĂ« mos iu pĂ«rsĂ«riten gjĂ«rat qĂ« ndodhĂ«n nĂ« ShqipĂ«ri, sepse shumicĂ«s sĂ« qytetarĂ«ve tani po iu zhvillohen seancat pĂ«r rastet e tyre nĂ« gjykata. Dhe nĂ«se e gjymtoni sistemin, duke larguar nga puna nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« njĂ« numĂ«r tĂ« madh tĂ« gjyqtarĂ«ve dhe prokurorĂ«ve, kjo nuk do tĂ« ndodhĂ« dhe duhet tetĂ« vjet qĂ« njĂ« person tĂ« bĂ«het gjykatĂ«s apo prokuror dhe si do t’i zĂ«vendĂ«soni ata, nĂ«se largoni nga puna shumĂ« (gjykatĂ«s dhe prokurorĂ«) nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«?

Prandaj, duke filluar nga lartĂ«, duke verifikuar shefat dhe tĂ« gjithĂ« ata qĂ« kanĂ« pozita tĂ« larta dhe mos harroni, duhet tĂ« shikoni edhe stafin. NĂ«se flisni vetĂ«m pĂ«r gjyqĂ«sorin, bĂ«ni gabim. Ju duhet tĂ« shikoni nĂ« agjencitĂ« kundĂ«r korrupsionit, nĂ« polici, nĂ« administratĂ«n tatimore, nĂ« njĂ«sitĂ« pĂ«r inteligjencĂ« financiare, duhet t’i verifikoni qĂ« tĂ« gjithĂ«. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« sfidĂ« e madhe, por nĂ«se doni qĂ« ta bĂ«ni mirĂ«, duhet qĂ« ta planifikoni mirĂ« dhe nĂ«se arrini tĂ« krijoni diçka qĂ« Ă«shtĂ« sistematike, do tĂ« shihni ndryshime tĂ« mĂ«dha nĂ« sundimin e ligjit nĂ« KosovĂ« dhe vetĂ«m pĂ«rparim.

Radio Evropa e Lirë: Sipas jush, sa ka nevojë Kosova për një gjë të tillë tash?

Lana Morton-Owens: ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« thuhet nga njĂ«shi te dhjeta se ku qĂ«ndron Kosova dhe sa ka nevojĂ« pĂ«r vetting. Besoj se duhet tĂ« bĂ«hen disa pĂ«rmirĂ«sime. Nuk e di nĂ«se unĂ« do ta kisha vendosur vetting-un nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n listĂ« prioritetesh, siç e ka vendosur Qeveria e re e KosovĂ«s, por e respektoj faktin se ky proces Ă«shtĂ« top-prioritet ose njĂ«ri nga prioritetet kryesore tĂ« qeverisĂ« sĂ« re. QytetarĂ«t kanĂ« votuar pĂ«r qeverinĂ« dhe ky prioritet, Ă«shtĂ« ajo qĂ« qytetarĂ«t po kĂ«rkojnĂ« qĂ« tĂ« bĂ«het. Besoj se nuk Ă«shtĂ« detyrĂ« e imja qĂ« tĂ« them se vetting-u duhet tĂ« jetĂ« mĂ« poshtĂ« nĂ« listĂ«n e prioriteteve sepse kjo Ă«shtĂ« ajo pĂ«r tĂ« cilĂ«n qytetarĂ«t kanĂ« kĂ«rkuar.

Radio Evropa e Lirë: A keni parë edhe ndonjë pikë të dobët në këto propozimet që janë prezantuar për procesin e vetting-ut?

Lana Morton-Owens: Nuk janĂ« tĂ« mishĂ«ruara sa duhet. I kam lexuar tĂ« katĂ«r propozimet dhe thjesht nuk janĂ« tĂ« mishĂ«ruara dhe nuk ka detaje tĂ« mjaftueshme qĂ« tĂ« kuptohet se si do tĂ« jetĂ« mekanizmi, periudha kohore, kush do tĂ« jetĂ« pĂ«rgjegjĂ«s, mbi cilat kritere do tĂ« vendoset qĂ« tĂ« verifikohet njĂ« person dhe pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« amendamentimit tĂ« KushtetutĂ«s, sa i pĂ«rket gjykatĂ«sve dhe prokurorĂ«ve do tĂ« duhet qĂ« KĂ«shillat (gjyqĂ«sorĂ« dhe prokuroril) t’i largojnĂ« ata nga puna.

Mendoj se ka ende shumë punë për të bërë dhe besoj se këtë do ta bëjë Grupi i ri punues dhe të gjejë një mekanizëm i cili do të ishte i qartë dhe lehtë i zbatueshëm.

Në Kosovë ka shumë ligje, por ajo që ka rëndësi është zbatimi i tyre. Shumë nga ligjet që keni janë të sofistikuara dhe të draftuara mirë, por jo të zbatueshme në vend. Prandaj, shpresoj se çfarëdo që do të krijojë ky Grup punues, nëse është legjislacion, duhet të jetë i përpiluar mirë në mënyrë që të sigurojë se funksionon për Kosovën.

Kosova ka “persona qĂ« mund ta udhĂ«heqin vetting-un”
Radio Evropa e Lirë: Më herët përmendët se kush do ta verifikojë edhe ata që e kryejnë vetting-un. A ka Kosova njerëz që janë të besueshëm për ta kryer këtë proces?

Lana Morton-Owens: UnĂ« kam takuar njĂ« numĂ«r tĂ« madh njerĂ«zish me integritet tĂ« lartĂ«. Prandaj, po, Kosova ka qytetarĂ« me integritet tĂ« lartĂ« edhe brenda sektorit tĂ« drejtĂ«sisĂ«, policisĂ« dhe brenda tĂ« gjitha institucioneve. Pyetja qĂ« do tĂ« ngrihet Ă«shtĂ« se si do tĂ« ja dĂ«shmoni kĂ«tĂ« publikut? Si do t’i tregoni publikut se njerĂ«zit qĂ« po vendosin se kush ka integritetin e duhur pĂ«r tĂ« udhĂ«hequr sektorin e drejtĂ«sisĂ«, policinĂ«, agjencinĂ« kundĂ«r korrupsionit. Duhet tĂ« tregoni njĂ« kriter se ata njerĂ«z, qĂ« do ta udhĂ«heqin kĂ«tĂ« proces, kushdo qĂ« janĂ«, edhe ata kanĂ« kaluar nĂ« procesin e njĂ«jtĂ«. Mund tĂ« flas pĂ«r SHBA-nĂ«, unĂ« personalisht kaloj nĂ« njĂ« proces tĂ« verifikimit tĂ« sigurisĂ« çdo tri vjet dhe çdo tri vjet, tĂ« gjitha informacionet e mia ndahen me hetuesit, tĂ« cilĂ«t vendosin nĂ«se unĂ« duhet tĂ« kem kĂ«tĂ« status. Dhe ky proces Ă«shtĂ« diçka qĂ« unĂ« besoj nĂ« tĂ« dhe unĂ« kam besim qĂ« tĂ« jem brenda sistemit dhe mendoj qĂ« njerĂ«zit qĂ« do ta bĂ«jnĂ« vetting-un duhet t’i besojnĂ« sistemit dhe po ashtu Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« edhe publiku tĂ« ketĂ« besim nĂ« sistem.

Radio Evropa e LirĂ«: QĂ« prej vitit 2013, Kosova ka pĂ«rmirĂ«suar bazĂ«n ligjore pĂ«r luftĂ«n kundĂ«r krimit tĂ« organizuar dhe korrupsionit, pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«r sekuestrimin dhe konfiskimin e pasurisĂ«. Edhe pse baza ligjore vlerĂ«sohet si mjaft e avancuar, ka mungesĂ« tĂ« rezultateve. A mund tĂ« jetĂ« zgjidhje pĂ«r kĂ«tĂ« nisma e re e MinistrisĂ« sĂ« DrejtĂ«sisĂ«, sa i pĂ«rket konfiskimit tĂ« pasurisĂ« sĂ« pajustifikueshme ose a duhet qĂ« Kosova t’i pĂ«rmbahet legjislacionit qĂ« aktualisht ka apo duhet qĂ« tĂ« vazhdohet tutje me koncept-dokumentin dhe tĂ« miratohet Ligji i ri pĂ«r konfiskim, ashtu siç Ă«shtĂ« paralajmĂ«ruar?

Konfiskimi i pasurisĂ«, “gjĂ« e mirĂ«â€
Lana Morton-Owens: Qeveria tashmë e ka miratuar koncept-dokumentin dhe ky proces tani do të ecë përpara drejt përpilimit të ligjit të ri.

Mendoj se është e rëndësishme të kuptohet se këto janë procese të ndryshme. Kemi të bëjmë me konfiskim penal dhe siç thatë edhe ju, Kosova ka disa prej ligjeve më të sofistikuara në botë, dhe jo vetëm për sa i përket konfiskimit, por edhe të kompetencave të zgjeruara për konfiskimin e pasurisë. Nga perspektiva e publikut, unë e kuptoj se sa frustuese mund të jetë që të keni një proces kaq të sofistikuar dhe të shihni një shifër të lartë të pasurisë, diku 180 milionë, që sekuestrohet, por jo edhe të konfiskohet. Nuk ka një përgjigje të mirë për këtë gjë, përveç se ka një zbatim të dobët të atij ligji dhe zbatim të dobët të atyre mekanizmave.

Së fundmi, me mbështetjen tonë, tani ka koordinator për konfiskim në çdo prokurori. Ne shpresojmë se kjo do të sjellë ekspertizë për çdo zyre (të prokurorive), në mënyrë që ata ta kuptojnë se si të sekuestrojë pasuritë në mënyrë të duhur dhe çfarë provash janë të nevojshme për këtë proces. Por, gjithashtu duhet të ketë përmirësim se çka ndodh kur ju sekuestroni një gjë, shembull një veturë, dhe menjëherë ajo veturë humb vlerën e saj nëse nuk e shisni dhe kjo gjë nuk është duke ndodhur tani për tani.

Prandaj, e kuptoj se pse qeveria e re është e frustruar për shkak të mungesës së konfiskimit të aseteve dhe gjithashtu e kuptoj se pse do të ishte shumë e tmerrshme për shtetin që të shohin persona, të cilët marrin rroga qeveritare, por që jetojnë më mirë sesa dikush që do të mund të jetonte me atë rrogë. Prandaj, i kuptoj qytetarët e Kosovës që një gjë e tillë është dëshpëruese për një person që ka rrogë mesatare dhe sheh se si disa persona kanë arritur që të përfitojnë më shumë.

Prandaj, ideja e konfiskimit civil, që është propozimi i ri, është një gjë e mirë. Mendoj se është një gjë që duhet të punohet me kujdes. Duhet ta keni parasysh procesin e drejtë gjyqësor dhe duhet ta merrni parasysh se ju shtet, keni respektuar procesin e drejtë gjyqësor, që prej se është hartuar Kushtetuta juaj dhe tani nuk mund të hiqni dorë nga kjo. Duhet të siguroheni që ka mekanizma të cilat do të sigurojnë që prona e dikujt nuk do të merret, pa u dhënë atyre mundësinë që të dalin para gjykatës. Duhet të siguroheni se do të ketë masa mbrojtëse, në mënyrë që të mos konfiskohet prona e një personi të pafajshëm.

Kosova ka disa probleme. E para, ju keni ekonomi joformale, keni një diasporë të madhe që ende kontribuon për ekonominë kosovare, ju keni ende probleme me qasjen në prona, si për pronat para dhe pas luftës. Prandaj, në Kosovë ka disa probleme specifike, që sipas meje, e bëjnë më sfiduese këtë proces.

Dhe problemi i fundit Ă«shtĂ« qĂ« duhet tĂ« siguroheni qĂ« kĂ«to dy sisteme nuk do tĂ« ndeshen, pra konfiskimi penal dhe ai civil. Prandaj, duhet tĂ« keni njĂ« mekanizĂ«m qĂ« tĂ« siguroheni se nuk do tĂ« thoni: “Nuk kemi prova tĂ« mjaftueshme pĂ«r ta dĂ«rguar lĂ«ndĂ«n nĂ« njĂ« gjykatĂ« penale, prandaj do ta dĂ«rgojmĂ« lĂ«ndĂ«n nĂ« gjykatĂ« civile”. Prandaj, si mekanizĂ«m Ă«shtĂ« diçka qĂ« mund tĂ« pĂ«rdoret nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive nĂ« shumĂ« shtete, pĂ«rfshirĂ« edhe shtetin tim, por duhet tĂ« hartohet me kujdes, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« mos shihet si hakmarrje ndaj kundĂ«rshtarĂ«ve apo individĂ«ve dhe qĂ« tĂ« zbatohet nĂ« mĂ«nyrĂ« fer ndaj tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«ve nĂ« çdo rrethanĂ«. Prandaj, ne mezi po presim tĂ« shohim se çfarĂ« do tĂ« bĂ«jĂ« Grupi punues pĂ«r kĂ«tĂ« dhe mĂ« pas do tĂ« mund tĂ« japim njĂ« mendim zyrtar nĂ«se njĂ« gjĂ« e tillĂ« do tĂ« ishte e zbatueshme nĂ« KosovĂ«.

Rishikimi Funksional “mund tĂ« sjell ndryshime tĂ« mrekullueshme”
Radio Evropa e Lirë: Sa e rëndësishme është për Ambasadën amerikane Strategjia për sundimin e ligjit në Kosovë?

Lana Morton-Owens: Shtetet e Bashkuara si dhe Bashkimi Evropian, MbretĂ«ria e Bashkuar dhe shumica e komunitetit ndĂ«rkombĂ«tar, ka qenĂ« shumĂ« i pĂ«rfshirĂ« nĂ« atĂ« qĂ« ne e quajmĂ« Rishikimi Funksional tĂ« sektorit tĂ« sistemit tĂ« drejtĂ«sisĂ«, qĂ« prej se ka nisur. Ka investim tĂ« madh, nĂ« kuptimin e ekspertizĂ«s dhe kohĂ«s dhe ka disa rekomandime, qĂ« do tĂ« mund tĂ« sillnin ndryshime tĂ« mrekullueshme nĂ« KosovĂ«. Ky Ă«shtĂ« njĂ« proces qĂ« Kosova e ka mirĂ«pritur dhe pĂ«r tĂ« cilin, unĂ« mendoj se duhet tĂ« jetĂ« krenare. Kosova vendosi qĂ« tĂ« shikojĂ« sektorin e drejtĂ«sisĂ« nĂ« tĂ«rĂ«si pĂ«r tĂ« parĂ« se çfarĂ« shkonte keq nĂ« kĂ«tĂ« sektor dhe si do tĂ« mund ta ndryshojmĂ« nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« sistematike. ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« ajo strategji tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« plan veprimi dhe ai plan tĂ« zbatohet. Nuk besoj qĂ« mund tĂ« flasim pĂ«r kĂ«tĂ« apo atĂ« rekomandim, por ne jemi krenar qĂ« Kosova po e zbaton kĂ«tĂ« proces (Rishikimin Funksional), qĂ« po e udhĂ«heqĂ« rrugĂ«n pĂ«r t’u siguruar se ky nuk ishte njĂ« proces politik, por njĂ« proces i udhĂ«hequr nga shoqĂ«ria civile, ku ishin tĂ« pĂ«rfshirĂ« edhe zyrtarĂ«t nga gjyqĂ«sori, nga policia dhe tĂ« gjitha institucionet e tjera. SHBA-ja do tĂ« donte qĂ« ky proces tĂ« ecte pĂ«rpara sa mĂ« shpejt qĂ« tĂ« jetĂ« e mundur sepse mendoj se mund tĂ« vijnĂ« ndryshime tĂ« mira. Shumica e ndryshimeve, pĂ«r tĂ« cilat fola, janĂ« nĂ« atĂ« dokument.

Prioritetet në sektorin e drejtësisë
Radio Evropa e Lirë: Sipas mendimit tuaj, cili duhet të jetë prioriteti i parë për Ministrinë e Drejtësisë: Rishikimi Funksional, vetting-u apo Ligji për konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme?

Lana Morton-Owens: E mira e procesit politik Ă«shtĂ« se as unĂ«, as Ambasada amerikane nuk vendos se cili duhet tĂ« jetĂ« prioriteti i parĂ« i MinistrisĂ« sĂ« DrejtĂ«sisĂ«. Mendoj se ajo (ministrja e DrejtĂ«sisĂ«, Albulena Haxhiu) Ă«shtĂ« njĂ« ministre e zonja dhe do t’i vendosĂ« vetĂ« prioritetet e ministrisĂ« sĂ« saj. Ne folĂ«m pĂ«r disa prej prioriteteve. Sigurisht, prioritet pĂ«r AmbasadĂ«n amerikane Ă«shtĂ« Rishikimi Funksional. Brenda kĂ«tij rishikimi ka pako ligjesh qĂ« kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me ndryshimet nĂ« sistemin prokurorial, qĂ« do tĂ« sillnin mĂ« shumĂ« pĂ«rgjegjĂ«si. Ka shumĂ« gjĂ«ra nĂ« Rishikimin Funksional qĂ« ne do tĂ« donim qĂ« tĂ« zbatoheshin, prandaj ne do tĂ« donim qĂ« ky proces tĂ« jetĂ« pjesĂ« e prioriteteve tĂ« ministrisĂ«. Por, unĂ« nuk jam nĂ« pozicion qĂ« t’i them ministres Haxhiu se cilat duhet tĂ« jenĂ« prioritet dhe si duhet ajo ta bĂ«jĂ« punĂ«n e saj. Besoj qĂ« ajo duhet tĂ« punojĂ« dhe ne do ta kĂ«shillojmĂ« sa mĂ« mirĂ« qĂ« tĂ« mundemi.

Radio Evropa e Lirë: Ju po ashtu deklaruat se procesi i vetting-ut duhet të jetë në mesin e prioriteteve..

Lana Morton-Owens: Nuk e thash kĂ«shtu, ajo çfarĂ« thash Ă«shtĂ« se ajo Ă«shtĂ« çka publiku do. LĂ«vizja VetĂ«vendosje ka fituar zgjedhjet dhe ata garuan me njĂ« platformĂ« me sundimi i ligjit, ku vetting-u Ă«shtĂ« njĂ« prej çështjeve kryesore. Prandaj, them se kjo Ă«shtĂ« ajo çfarĂ« publiku do dhe Ă«shtĂ« puna e politikanĂ«ve qĂ« t’i shĂ«rbejnĂ« publikut.

Ndryshime në Ligjin për përgjegjësinë disiplinore
Radio Evropa e Lirë: Sipas jush, cili nga ligjet në sektorin e drejtësisë, kërkojnë vëmendje të menjëhershme dhe amendamentim me qëllim që të përmirësohet pavarësia dhe integriteti i sistemit gjyqësor dhe atij prokurorial?

Lana Morton-Owens: Kuvendi është ai që vendos prioritetet se cilat ligje miratohen së pari.

Por, është një ligj që do ta përmend dhe ai është Ligji për përgjegjësinë disiplinore (të gjyqtarëve dhe prokurorëve). Përmes këtij ligji mbahen përgjegjës gjykatësit dhe prokurorët. Në këtë ligj ka një gabim tipografik dhe thotë se asnjë gjykatës apo prokuror nuk mund të suspendohet nëse nuk kanë kryer ndonjë shkelje të rëndë kriminale. Ky nuk ishte qëllimi i hartuesve. Hartuesit e këtij ligji thanë se gjykatësit dhe prokurorët mund të suspendohen pas shkeljeve të rënda disiplinore.

Pra, tani ju jeni në një sistem ku edhe nëse gjykatësit dhe prokurorët do të donin që të suspendonin nga puna ndonjërin nga kolegët e tyre, për shkak të kryerjes së ndonjë shkeljeje të rëndë disiplinore, ata do të dilnin përtej këtij ligji. Kjo sipas meje, është diçka që mund të rregullohet shumë lehtë dhe do të duhej të adresohej menjëherë. Kam dëgjuar se është diskutuar për këtë në mbledhjen e qeverisë, por nuk kam më shumë informacione, por mendoj se ky gabim mund të përmirësohet shumë lehtë dhe që do të kishte ndikim të menjëhershëm sa i përket disiplinimit të gjykatësve dhe prokurorëve që bëjnë shkelje.

Radio Evropa e Lirë: A është e rëndësishme për Kosovën që ta bëjë këtë ndryshim në këtë ligj?

Lana Morton-Owens: ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r KosovĂ«n qĂ« tĂ« ketĂ« njĂ« sistem gjyqĂ«sor dhe prokurorial qĂ« mund tĂ« disiplinojĂ« kolegĂ«t e tyre dhe tani pĂ«r tani, ata nuk mund ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« sepse ata shembull nuk mund ta suspendojnĂ« njĂ« prokuror, edhe nĂ«se ai prokuror ka bĂ«rĂ« ndonjĂ« gabim tĂ« rĂ«ndĂ«, veç nĂ«se Ă«shtĂ« vepĂ«r kriminale, pĂ«rndryshe, ai prokuror nuk mund tĂ« suspendohet nga puna.

Radio Evropa e Lirë: A besoni se në Kosovë ka numër të lartë të prokurorëve dhe gjykatësve ndaj të cilëve do të duhej të ndërmerreshin veprime disiplinore?

Lana Morton-Owens: Sa kam parë unë, Ligji për përgjegjësinë disiplinore, që ka hyrë në fuqi më 2019, do të mund të zbatohej më shumë. Dhe mendoj se është e vështirë, sepse kemi të bëjmë me një sistem të vogël, janë diku rreth 100 prokurorë dhe rreth 500 gjyqtarë, dhe është e vështirë ta disiplinosh dikë që e ke koleg. Mendoj se ka më shumë mundësi që të zbatohet ky ligj dhe po ashtu mendoj se ky ligj jo domosdoshmërish duhet të shihet nga prizmi negativ nëse dikush disiplinohet. Mediat shpesh raportojnë për diçka që ndodh në një sallë gjyqi, për diçka të tmerrshme që ka bërë ndonjë prokuror apo ndonjë gjykatës. Por, shpesh procesi disiplinor mund të heqë të gjitha dyshimet për keqbërje.

Ne nĂ« SHBA kemi njĂ« zyre pĂ«r pĂ«rgjegjĂ«si profesionale ku ju mund tĂ« referoheni dhe mĂ« pas ajo zyre shikon nĂ«se veprimet tuaja janĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme ose jo dhe ne i besojmĂ« atij sistemi. Mendoj se edhe procesi disiplinor duhet tĂ« kuptohet kĂ«shtu, qĂ« nĂ«se diçka nuk Ă«shtĂ« nĂ« rregull dhe duhet tĂ« hetohet, ose nĂ«se dikush ka bĂ«rĂ« ndonjĂ« gabim me apo pa qĂ«llim, njĂ« komision disiplinor do tĂ« duhej tĂ« merrte vendim se si tĂ« veprohet mĂ« tutje. Por, mendoj se ju duhen mĂ« shumĂ« vegla dhe si shtet ju duhet t’ua siguroni kĂ«to vegla, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« ata tĂ« mund tĂ« disiplinojnĂ« (gjyqtarĂ«t dhe prokurorĂ«t) dhe jo vetĂ«m t’i transferojnĂ« nga njĂ« lokacion nĂ« tjetrin, nĂ«se ata sillen nĂ« mospĂ«rputhje me rregullat dhe kodet e etikĂ«s./REL

PĂ«r t’u bĂ«rĂ« pjesĂ« e grupit “Balkanweb” mjafton tĂ« klikoni: Join Group dhe kĂ«rkesa do t’ju aprovohet menjĂ«herĂ«. Grupi Balkanweb

Burimi informacionit @BalkanWeb: Lexo me shume ne : www.botasot.al

Spread the love

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *