SHBA: 4 korriku dhe kuptimi i festave kombëtare amerikane

Më 4 korrik 1776, Kongresi Kontinental miratoi zyrtarisht Deklaratën e Pavarësisë. Festimet filluan brenda pak ditësh: parada dhe lexime publike, zjarre dhe qirinj dhe shkrepja e 13 fishekëve, një për secilin prej shteteve origjinale.

U desh të kalonte pothuajse një shekull para se vendi ta shpallte zyrtarisht si festëthemelimin e tij.

Me miratimin sĂ« fundmi tĂ« 19 qeshorit, ose Juneteenth qĂ« pĂ«rkujton fundin e skllavĂ«risĂ« nĂ« Shtetet e Bashkuara, si festĂ« federale, vendi ka tani 12 festa tĂ« tilla. ShumĂ« prej tyre janĂ« tĂ« fiksuara prej kohĂ«sh nĂ« kalendarin amerikan, por prania e tyre nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« histori vazhdimĂ«sie. Ato pasqyrojnĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi kanĂ« evoluar Shtetet e Bashkuara – nga njĂ« bashkim shtetesh me njĂ« qeveri relativisht tĂ« vogĂ«l federale nĂ« njĂ« vend mĂ« tĂ« centralizuar.

Tubimet në të gjithë vendin për Ditën e Pavarësisë dhe festat e tjera janë po aq të vjetra sa vetë vendi. Por raundi i parë i pushimeve federale, i identifikuar si i tillë sepse punonjësve federalë (fillimisht vetëm punonjësve federalë në Uashington, DC) u jepej një ditë pushimi, u nënshkrua në ligj vetëm në vitin 1870, nga Presidenti Ulysses S. Grant, pesë vjet pasi mbaroi Lufta Civile.

“Lufta Civile konsolidoi fuqinĂ« kombĂ«tare nĂ« tĂ« gjitha llojet e mĂ«nyrave dhe festat kombĂ«tare janĂ« njĂ« ilustrim i kĂ«tij fakti,” thotĂ« historiani fitues i Çmimit Pulitzer Eric Foner.

Juneteenth dhe festa tĂ« tjera federale janĂ« miratuar me shumicĂ« tĂ« konsiderueshme nĂ« Kongres, duke sugjeruar njĂ« konsensus tĂ« gjerĂ« dypartiak. Festat e para, vĂ« nĂ« dukje biografi i presidentit Grant, Ron Chernow, ishin ato qĂ« nuk ngjallnin debat – Dita e Vitit tĂ« Ri, Dita e PavarĂ«sisĂ«, Dita e FalĂ«nderimeve, Krishtlindjet dhe ditĂ«lindja e Xhorxh Uashingtonit (e miratuar nĂ« 1879).

“Ato u shpallĂ«n pas LuftĂ«s Civile, por jo rastĂ«sisht nuk kishin asnjĂ« lidhje me LuftĂ«n Civile. PlagĂ«t e luftĂ«s ishin ende tĂ« thella dhe çdo pĂ«rkujtim i vetĂ« luftĂ«s do tĂ« shihej si pĂ«rçarĂ«s,” thote zoti Chernow. Ai vĂ« nĂ« dukje se Dita e tĂ« RĂ«nĂ«ve, nderimi i atyre qĂ« vdiqĂ«n nĂ« luftĂ«, u bĂ« festĂ« federale deri nĂ« vitin 1888.

“PesĂ« festat e para federale u pĂ«rpoqĂ«n tĂ« gjenin njĂ« emĂ«rues tĂ« pĂ«rbashkĂ«t midis Veriut dhe Jugut,” thotĂ« studiuesi Chernow.

“TĂ« dyja palĂ«t e LuftĂ«s Civile pretenduan se kishin luftuar nĂ« frymĂ«n e Revolucionit Amerikan. Prandaj ishte e lehtĂ« pĂ«r tĂ« dyja palĂ«t tĂ« nderonin ditĂ«lindjen e Uashingtonit dhe DitĂ«n e PavarĂ«sisĂ«.”

Qofshin deklarime të atdhedashurisë apo drejtësisë sociale, festat federale pasqyrojnë një pjesë të ndjesisë së vendit për vetveten dhe si ndryshon ajo.

MbĂ«shtetja publike pĂ«r ta bĂ«rĂ« ditĂ«lindjen e Rev. Martin Luther Kingut festĂ« ishte aq e fortĂ« saqĂ« u nĂ«nshkrua nĂ« ligj nĂ« 1983 nga Presidenti Ronald Reagan, i cili kishte kundĂ«rshtuar Ligjin e tĂ« Drejtave Civile dhe Ligjin e tĂ« Drejtave tĂ« Votimit nĂ« vitet 1960 dhe privatisht besonte se reputacioni i drejtuesit tĂ« tĂ« drejtave civile ishte “bazuar nĂ« imazh, jo nĂ« realitet”. Madje edhe atĂ«herĂ«, Arizona, Nju HemshĂ«r dhe Karolina e Jugut rezistuan ta bĂ«nin njĂ« festĂ« shtetĂ«rore dhe Karolina e Jugut priti deri nĂ« vitin 2000 pĂ«r ta bĂ«rĂ« njĂ« gjĂ« tĂ« tillĂ«. Alabama dhe Misisipi ende e festojnĂ« ditĂ«lindjen e Kingut sĂ« bashku me ditĂ«lindjen e Gjeneralit tĂ« KonfederatĂ«s Robert E. Lee.

Dita e Kolombit u bĂ« festĂ« kombĂ«tare nĂ« vitin 1968, e miratuar nga Kongresi dhe Presidenti Lyndon Johnson si njĂ« nderim pĂ«r emigrantĂ«t dhe si njĂ« “shprehje e gatishmĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar me vetĂ«besim tĂ« ardhment e panjohur”, sipas njĂ« raporti tĂ« Senatit nĂ« atĂ« kohĂ« . Por gjatĂ« 40 viteve tĂ« fundit, ndĂ«rsa imazhi i Kolombi Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nga ai i “zbuluesit tĂ« AmerikĂ«s” nĂ« atĂ« tĂ« njĂ« racisti dhe imperialisti, qytetet dhe shtetet ose kanĂ« ndryshuar emrin e festĂ«s (Havai e quan atĂ« “Dita e Zbulimit”) ose e kanĂ« pĂ«rdorur atĂ« ditĂ« pĂ«r tĂ« nderuar tĂ« tjerĂ«t; qĂ« nga viti 1989, South Dakoka e ka quajtur atĂ« “Dita e IndigjenĂ«ve tĂ« AmerikĂ«s”.

“Mund t’i shikosh festat federale si monumentet e ngritura nĂ« parqe”, thotĂ« Matthew Dennis, autor i “DitĂ«t e Letrave tĂ« Kuqe, tĂ« Bardha dhe tĂ« Kaltra “, njĂ« libĂ«r i vitit 2002 mbi festat Amerikane. “Me njĂ« monument, pĂ«rpiqesh ta pĂ«rjetĂ«sosh kuptimin e sĂ« kaluarĂ«s nĂ« gur. Por kjo mund tĂ« ndryshojĂ«, dhe njerĂ«zit mund tĂ« thonĂ«: ‘Prit, kush Ă«shtĂ« ky njeri?’”

Ndër festat kombëtare, 4 korriku është më kompleksja dhe e debatuara, një pasqyrim i pyetjeve dhe kontradiktave rreth origjinës së vendit dhe vetë Deklaratës së Pavarësisë.

Dita e Pavarësisë është përfshirë në ndasitë e vendit pothuajse që nga fillimi. Në vitet 1780 dhe 1790, mbështetësit e një qeverie qendrore më të fortë (Federalistët) dhe ata që shqetësoheshin për mundësinë e një kthimi në monarkinë e stilit britanik (ndonjëherë të quajtur Republikanët Xhefersonianë), debatuan mbi autorësinë e Deklaratës së Pavarësisë. Republikanët thoshin se merita i duhej njohur vetëm Tomas Xhefersonit, ndërsa Federalistët ishin kundër, duke argumentuar saktë se shumë të tjerë kishin punuar për të.

NĂ« dekadat para LuftĂ«s Civile, afrikano-amerikanĂ«t shpesh pĂ«rjashtoheshin nga ngjarjet zyrtare tĂ« 4 korrikut dhe festonin mĂ« 5 korrik, duke njohur njĂ«kohĂ«sisht 4 korrikun dhe distancĂ«n e tyre prej asaj dite. Frederick Douglass e mbajti fjalimin e tij tĂ« famshĂ«m tĂ« vitit 1852, “ÇfarĂ« Ă«shtĂ« 4 korriku pĂ«r skllavin”, mĂ« 5 korrik.

Lufta Civile në vetvete ishte një periudhë që ka ngjalluar interpretime kontradiktore. Jugorët përqafuan mesazhin e Deklaratës së Pavarësisë të sfidës kundër tiranisë. Veriu e shikonte atë si një skicë. Në një letër dërguar Kongresit më 4 korrik 1861, vetëm disa muaj pasi filloi Lufta Civile, Presidenti Abraham Linkoln foli për Ditën e Pavarësisë si frymëzim për një shoqëri të re dhe më njerëzore.

“KundĂ«rshtarĂ«t tanĂ« kanĂ« miratuar disa deklarata tĂ« pavarĂ«sisĂ« nĂ« tĂ« cilat, ndryshe nga ajo e shkruar nga Xhefersoni, i heqin fjalĂ«t ” tĂ« gjithĂ« njerĂ«zit janĂ« krijuar tĂ« barabartĂ« “,” shkruante Linkoln, duke shtuar se Unioni po mbĂ«shteste “qĂ« qeveri objekti i sĂ« cilĂ«s Ă«shtĂ« tĂ« lartĂ«sojĂ« pozicionin e njeriut; tĂ« heqĂ« barrat artificiale nga shpatullat e tĂ« gjithĂ«ve; tĂ« hapĂ« rrugĂ«n e suksesit pĂ«r tĂ« gjithĂ«; t’u mundĂ«sojĂ« tĂ« gjithĂ«ve njĂ« fillim tĂ« pakufizuar dhe njĂ« shans tĂ« drejtĂ« nĂ« garĂ«n e jetĂ«s. “

Kuptimi i 4 korrikut ka vazhduar tĂ« zhvillohet, nga presidenti nĂ« president. Franklin D. Roosevelt dhe George W. Bush janĂ« ndĂ«r ata qĂ« ia kushtuan fjalimet e DitĂ«s sĂ« PavarĂ«sisĂ« ushtrisĂ«, qoftĂ« gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore apo pas sulmeve tĂ« 11 Shtatorit. Fjalimi i John F. Kennedy nĂ« 1962, nĂ« mes tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, e quajti pavarĂ«sinĂ« â€œĂ§Ă«shtjen e vetme qĂ« ndan botĂ«n sot” dhe foli “pĂ«r dĂ«shirĂ«n pĂ«r pavarĂ«si pas Perdes sĂ« Hekurt”. NĂ« vitin 2014, Presidenti Barack Obama pĂ«rmendi premtimin pĂ«r “jetĂ«n, lirinĂ« dhe kĂ«rkimin e lumturisĂ«â€ si njĂ« arsye qĂ« “emigrantĂ«t nga e gjithĂ« bota Ă«ndĂ«rrojnĂ« tĂ« vijnĂ« nĂ« brigjet tona.”

PĂ«r DitĂ«n e PavarĂ«sisĂ« nĂ« vitin 2020, mĂ« pak se dy muaj pas vrasjes sĂ« afrikano-amerikanit George Floyd, Presidenti Donald Trump denoncoi protestuesit e lĂ«vizjes Black Lives Matters dhe atĂ« qĂ« ai e quajti “njĂ« fushatĂ« tĂ« pamĂ«shirshme pĂ«r tĂ« fshirĂ« historinĂ« tonĂ«, pĂ«r t’i poshtĂ«ruar heronjtĂ« tanĂ«, pĂ«r tĂ« zhdukur vlerat tona dhe indoktrinuar fĂ«mijĂ«t tanĂ« “. PasardhĂ«si i tij, presidenti aktual Joe Biden, lĂ«shoi njĂ« video tĂ« shkurtĂ«r duke thĂ«nĂ« se vendi ende nuk e kishte pĂ«rmbushur premtimin pĂ«r barazi, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje se edhe Xhefersoni ishte njĂ« pronar skllevĂ«rish.

“Por pasi u propozua, ajo (barazia) ishte njĂ« ide tĂ« cilĂ«s nuk mund t’i vihej kufi,” tha ai. “Ajo i mbijetoi LuftĂ«s Civile, qenve tĂ« Bull Connorit, vrasjes sĂ« Martin Luther Kingut dhe mĂ« shumĂ« 200 vjetĂ«ve racizĂ«m sistematik.”

“Amerika nuk Ă«shtĂ« pĂ«rrallĂ«â€, shtoi zoti Biden. “Ka qenĂ« njĂ« betejĂ« e vazhdueshme midis dy pjesĂ«ve tĂ« karakterit tonĂ«: ideja qĂ« tĂ« gjithĂ« burrat dhe gratĂ« – tĂ« gjithĂ« njerĂ«zit – janĂ« krijuar tĂ« barabartĂ« dhe racizmit qĂ« na ka pĂ«rçarĂ«.”//VOA

PĂ«r t’u bĂ«rĂ« pjesĂ« e grupit “Balkanweb” mjafton tĂ« klikoni: Join Group dhe kĂ«rkesa do t’ju aprovohet menjĂ«herĂ«. Grupi Balkanweb

Burimi informacionit @BalkanWeb: Lexo me shume ne : www.botasot.al

Spread the love

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *