Si u rizgjodh Berlini kryeqytet i Gjermanisë

09:20 20/06/2021

Më 20 qershor 1991, Bundestagu votoi në kryeqytetin e atëhershëm Bon, që Berlini të ribëhej kryeqytet dhe qeveria dhe parlamenti të zhvendoseshin atje. Vendimi shumë lehtë mund të merrej edhe ndryshe.

Vera e vitit 1991, Gjermania ishte ribashkuar tetĂ« muaj mĂ« parĂ« – pas 45 vitesh. Republika Demokratike Gjermane (RDGJ) dhe socializmi i pĂ«rkisnin tashmĂ« historisĂ«. Vendi dhe populli ishin ribashkuar tani nĂ« kuadrin kushtetues tĂ« RepublikĂ«s Federale tĂ« GjermanisĂ«. Ajo qeverisej nga Boni buzĂ« lumit Rin qĂ« prej vitit 1949. Boni ndodhet nĂ« perĂ«ndim tĂ« GjermanisĂ« – rreth 100 kilometra larg kufirit me HolandĂ«n si dhe 230 kilometra nga Brukseli, kryeqytetit tĂ« EvropĂ«s. Distanca shumĂ« mĂ« tĂ« afĂ«rta krahasuar me Berlinin: 600 kilometra nĂ« lindje, afĂ«r PolonisĂ«. Rruga deri atje kalon nĂ«pĂ«r landet lindore, tĂ« cilat tani u riintegruan me GjermaninĂ« PerĂ«ndimore.

Franca në Perëndim, Austria në Jug e Danimarka në Veri janë pikat referuese të gjithë gjermanëve që jetonin në pjesët perëndimore. Dekada të ndarjes politike dhe ideologjike kanë lënë gjurmët e tyre. Në këtë situatë, 660 anëtarë të Bundestagut gjerman duhet të marrin një vendim me rëndësi historike më 20 qershor 1991: A duhet që Parlamenti dhe qeveria të mbeten në Bon apo duhet të kthehen në Berlin? Pra, në qytetin që ishte kryeqytet prej themelimit të Perandorisë Gjermane në vitet 1871 deri më 1945.

Boni ishte zgjidhje e përkohshme

NjĂ« vend i rĂ«nduar shumĂ« historikisht, nga i cili filluan dy luftĂ«ra botĂ«rore. Pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, Berlini u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« metropol nĂ« “pension”, i ndarĂ« nĂ« lindje dhe perĂ«ndim, pĂ«rmes tĂ« cilit kalonte njĂ« mur i lartĂ« prej betoni dhe tela me gjemba qĂ« nga viti 1961. E tani sĂ«rish ky Berlin i njollosur nga e kaluara duhej tĂ« bĂ«hej qendra politike e GjermanisĂ« mĂ« tĂ« madhe dhe mĂ« tĂ« fuqishme? Kur u themelua Republika Federale, nuk kishte asnjĂ« dyshim, sepse burrat dhe gratĂ« e Bundestagut e shikonin Bonin vetĂ«m si njĂ« “seli tĂ« pĂ«rkohshme”. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim ishte thĂ«nĂ« shumĂ« qartĂ«: â€śOrganet drejtuese federale do tĂ« zhvendosin selinĂ« e tyre nĂ« kryeqytetin e GjermanisĂ«, Berlin, sa mĂ« shpejt qĂ« tĂ« mbahen zgjedhje tĂ« pĂ«rgjithshme, tĂ« lira, tĂ« barabarta, tĂ« fshehta dhe tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ« tĂ« gjithĂ« Berlinin, pra edhe nĂ« zonĂ«n e okupimit Sovjetik. Bundestagu mĂ« pas do tĂ« mblidhet nĂ« Berlin.”

Katër ditë para vendimit – Berlini kishte pak shanse

Pak vite pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s, ende kishte shpresĂ« tĂ« madhe pĂ«r njĂ« ribashkim tĂ« shpejtĂ« tĂ« GjermanisĂ«. Askush nuk mund ta merrte me mend se do tĂ« duheshin mbi katĂ«r dekada. Por me kalimin e kohĂ«s, gjermanĂ«t u larguan gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« mes tyre. Ndaj kthimi i institucioneve nĂ« Berlin nuk ishte çështje e natyrshme. Neni 2 i Traktatit tĂ« Unifikimit tĂ« 31 gushtit 1990 parashikon: “Kryeqyteti i GjermanisĂ« Ă«shtĂ« Berlini. Çështja e selisĂ« sĂ« parlamentit dhe qeverisĂ« do tĂ« vendoset pas bashkimit tĂ« GjermanisĂ«.”

MĂ« pak se njĂ« vit mĂ« vonĂ«, erdhi momenti i sĂ« vĂ«rtetĂ«s – dhe asokohe gjithçka fliste pĂ«r Bonin. KatĂ«r ditĂ« para votimit, vetĂ«m 267 deputetĂ« votuan nĂ« favor tĂ« Berlinit, ndĂ«rsa 343 nĂ« favor tĂ« Bonit. NdĂ«rsa me rastin e betimit, mĂ« 20 qershor 1991, pas njĂ« debati njĂ«mbĂ«dhjetĂ« orĂ«sh, rezultoi Berlini kryesues me 338 vota, ndĂ«rsa pĂ«r Bonin kishin votuar 320 deputetĂ«. Ka pasur shumĂ« spekulime dhe debate se kush e ndryshoi mendimin nĂ« momentin e fundit. NjĂ« ndĂ«r emrat e pĂ«rmendur edhe sot Ă«shtĂ«  – Wolfgang Schäuble.

Willy Brandt falënderoi personalisht Wolfgang Schäublen

Kreu i sotĂ«m i Bundestagut, Wolfgang Schäuble, atĂ«herĂ« 48 vjeç, foli si askush tjetĂ«r pĂ«r historinĂ« pĂ«rplot me ndryshime tĂ« kryeqytetit tĂ« vjetĂ«r dhe tĂ« ri. Ai kujtoi urĂ«n ajrore tĂ« fuqive fitimtare perĂ«ndimore tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, kur Bashkimi Sovjetik i Stalinit bllokoi pjesĂ«n e lirĂ« tĂ« Berlinit mĂ« 1948/49. Schäuble nuk la asnjĂ« ngjarje historike pa pĂ«rmendur: kryengritja popullore e RDGJ-sĂ« mĂ« 17 qershor 1953, ndĂ«rtimi i Murit tĂ« Berlinit nĂ« gusht 1961, rĂ«nia e Murit mĂ« 9 nĂ«ntor 1989 dhe sĂ« fundi ribashkimi i GjermanisĂ« mĂ« 3 tetor 1990. Demokristiani theksoi: “Berlini ka qenĂ« gjithmonĂ« si asnjĂ« qytet tjetĂ«r simbol i unitetit dhe i lirisĂ«, demokracisĂ« dhe shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s pĂ«r tĂ« gjithĂ« Gjermaninë”.

Ky solidaritet i botës së lirë me unitetin dhe lirinë e gjermanëve nuk është shprehur askund më fort sesa në Berlin, tha Schäuble dhe shtoi: “A do të ribashkoheshim sot vërtet pa Berlinin? Nuk mendoj kështu”. Qindra deputetë u ngritën nga vendet e tyre pas këtij fjalimi dhe e duartrokitën Schäublen për disa minuta. Ish-kancelari Willy Brandt, bartës i Çmimit Nobel për Paqe dhe ish-kryetar i Bashkisë në Berlinin Perëndimor, falënderoi Schäublen personalisht me një shtrëngim duarsh.

Alexander Kudascheff – dëshmitar i “betejave të vërteta me fjalime”

“Ky debat ishte një prej pikave kulmore të Bundestagut gjerman”, thotë Alexander Kudascheff, i cili asokohe ishte korrespondenti kryesor i Deutsche Welles. Një ekspert, për një kohë të gjatë dhe vëzhgues i skenës politike në Bon, pastaj për shumë vite në Bruksel, së fundmi kryeredaktor i DW, e tani në pension. “Beteja të vërteta fjalimesh”, ka pasur, “të mbështetura vetëm tek autoriteti i argumentit”. Kancelari federal Helmut Kohl (CDU), ministri i Jashtëm Hans-Dietrich Genscher (FDP), Socialdemokratët e mëdhenj Willy Brandt dhe Hans-Jochen Vogel – të gjithë ishin për Berlinin.

“GjĂ«rat dukej se po shkonin nĂ« njĂ« drejtim tjetĂ«r”, kujton Kudascheff orĂ«t dramatike. “Papritur funksionarĂ«t e lartĂ« e tĂ« moshuarit  nĂ« politikĂ« dukeshin se i pĂ«rkisnin sĂ« shkuarĂ«s”. Wolfgang Schäuble ishte ai qĂ« i dha njĂ« kthesĂ« debatit. “Ulur nĂ« karrocĂ«n e invalidit, me pasion, me njĂ« frymĂ« historike, me njĂ« retorikĂ« brilante. Qysh gjatĂ« fjalimit mund tĂ« ndjehej: Ky Ă«shtĂ« njĂ« moment historik.”

Ish-ministri Baum ishte kundër

Menjëherë pas tij foli liberali, ish-ministri i Brendshëm gjerman Gerhart Baum. I lindur në Dresden (pra në lindje), i rritur dhe socializuar politikisht në Rheinland (pra në perëndim). Ai u dakordua me Schäublen: Berlini është një simbol i lirisë dhe sundimit të ligjit në një mënyrë të veçantë. “Por a nuk është edhe Boni një simbol i 40 viteve të demokracisë së suksesshme, e cila përcaktoi reputacionin e Republikës Federale të Gjermanisë në botë dhe e çoi deri në fund integrimin e saj evropian, që hapi perspektivën e ribashkimit?”

Angazhimi i Baumit për Bonin rezultoi pa sukses. As tridhjetë vjet më vonë, ai nuk e ka humbur skepticizmin e tij ndaj Berlinit: “Unë jam akoma i mendimit se largimi nga një kryeqytet i modës së vjetër dhe forcimi i një shteti pluralist me shumë qendra do të kishte qenë një alternativë e vlefshme”, thotë 88- vjeçari për DW. “Klima politike në Bon ishte e mirë për republikën”. Por ka pasur argumente të forta edhe në favor të Berlinit. Një qytet me ndërtesa të mëdha dhe peizazh magjepës për mediat.

Shpresat e zhgënjyera

Ngjashëm mendon edhe profesionisti i medias Kudascheff. “Republika e Berlinit është një fluskë politike dhe mediatike.” Ajo është larguar nga njerëzit dhe nga problemet e tyre. Është një qendër “histerike, shumë e ngathët, e fiksuar tek titujt, indiskrete”. Në qytetin e madh politik të Berlinit ka ende shumë provincializma, “por pa sharmin e provincave”. Gjithçka është grupuar rreth Kancelarisë, rreth Reichstagut – ministritë, shoqatat, mediat, grupet e lobimit. “Për mua ky është zhgënjim”.

Dagmar Enkelmann i ndĂ«rlidh zhgĂ«njimet me kalimin e kryeqytetit nga Boni nĂ« Berlin. NĂ« votimin e vitit 1991, ajo ishte njĂ« nga 18 anĂ«tarĂ«t e PartisĂ« Socialiste Demokratike (PDS), e cila formoi njĂ« grup parlamentar me ListĂ«n e MajtĂ«. “Shpresa jonĂ« ishte qĂ« me zhvendosjen, do tĂ« rritet edhe kurreshtja pĂ«r tĂ« kuptuar jetĂ«n nĂ« shtetet e reja federale dhe se kĂ«shtu mĂ« shpejt do tĂ« barazoheshin kushtet e jetesĂ«s nĂ« Lindje dhe PerĂ«ndim”, thotĂ« Dagmar Enkelmann pĂ«r DW.

Zhvendosja ishte “akt simbolik“

“Kjo nuk u bĂ« realitet, pendohet kryetarja e tanishme tĂ« Fondacionit Rosa Luksemburg. Votimi i datĂ«s 20 qershor 1991, ishte mbi tĂ« gjitha njĂ« “akt simbolik”. Ă‹shtĂ« gabim qĂ« edhe sot 30 vjet pas kĂ«tij vendimi historik, gjashtĂ« ministri federale ende e kanĂ« selinĂ« e tyre tĂ« parĂ« nĂ« Bondhe janĂ« tĂ« ndara. Administrata Ă«shtĂ« fryrĂ«, nuk ka kursime kostosh. Konkluzioni i Dagmar Enkelmann: landet e reja federale janĂ« pĂ«r disa njerĂ«z nĂ« qeveri ende “tĂ« largĂ«ta”, janĂ« ende nĂ« “Lindjen e largĂ«t”, sepse ata nuk dinĂ« tĂ« vlerĂ«sojnĂ« “arritjet e unitetit”./DW

Burimi informacionit @TvKlan: Lexo me shume ne : www.botasot.al

Spread the love

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *