Si u rizgjodh Berlini kryeqytet i Gjermanisë

09:20 20/06/2021

Më 20 qershor 1991, Bundestagu votoi në kryeqytetin e atëhershëm Bon, që Berlini të ribëhej kryeqytet dhe qeveria dhe parlamenti të zhvendoseshin atje. Vendimi shumë lehtë mund të merrej edhe ndryshe.

Vera e vitit 1991, Gjermania ishte ribashkuar tetĂ« muaj mĂ« parĂ« – pas 45 vitesh. Republika Demokratike Gjermane (RDGJ) dhe socializmi i pĂ«rkisnin tashmĂ« historisĂ«. Vendi dhe populli ishin ribashkuar tani nĂ« kuadrin kushtetues tĂ« RepublikĂ«s Federale tĂ« GjermanisĂ«. Ajo qeverisej nga Boni buzĂ« lumit Rin qĂ« prej vitit 1949. Boni ndodhet nĂ« perĂ«ndim tĂ« GjermanisĂ« – rreth 100 kilometra larg kufirit me HolandĂ«n si dhe 230 kilometra nga Brukseli, kryeqytetit tĂ« EvropĂ«s. Distanca shumĂ« mĂ« tĂ« afĂ«rta krahasuar me Berlinin: 600 kilometra nĂ« lindje, afĂ«r PolonisĂ«. Rruga deri atje kalon nĂ«pĂ«r landet lindore, tĂ« cilat tani u riintegruan me GjermaninĂ« PerĂ«ndimore.

Franca në Perëndim, Austria në Jug e Danimarka në Veri janë pikat referuese të gjithë gjermanëve që jetonin në pjesët perëndimore. Dekada të ndarjes politike dhe ideologjike kanë lënë gjurmët e tyre. Në këtë situatë, 660 anëtarë të Bundestagut gjerman duhet të marrin një vendim me rëndësi historike më 20 qershor 1991: A duhet që Parlamenti dhe qeveria të mbeten në Bon apo duhet të kthehen në Berlin? Pra, në qytetin që ishte kryeqytet prej themelimit të Perandorisë Gjermane në vitet 1871 deri më 1945.

Boni ishte zgjidhje e përkohshme

NjĂ« vend i rĂ«nduar shumĂ« historikisht, nga i cili filluan dy luftĂ«ra botĂ«rore. Pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, Berlini u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« metropol nĂ« “pension”, i ndarĂ« nĂ« lindje dhe perĂ«ndim, pĂ«rmes tĂ« cilit kalonte njĂ« mur i lartĂ« prej betoni dhe tela me gjemba qĂ« nga viti 1961. E tani sĂ«rish ky Berlin i njollosur nga e kaluara duhej tĂ« bĂ«hej qendra politike e GjermanisĂ« mĂ« tĂ« madhe dhe mĂ« tĂ« fuqishme? Kur u themelua Republika Federale, nuk kishte asnjĂ« dyshim, sepse burrat dhe gratĂ« e Bundestagut e shikonin Bonin vetĂ«m si njĂ« “seli tĂ« pĂ«rkohshme”. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim ishte thĂ«nĂ« shumĂ« qartĂ«: â€œOrganet drejtuese federale do tĂ« zhvendosin selinĂ« e tyre nĂ« kryeqytetin e GjermanisĂ«, Berlin, sa mĂ« shpejt qĂ« tĂ« mbahen zgjedhje tĂ« pĂ«rgjithshme, tĂ« lira, tĂ« barabarta, tĂ« fshehta dhe tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ« tĂ« gjithĂ« Berlinin, pra edhe nĂ« zonĂ«n e okupimit Sovjetik. Bundestagu mĂ« pas do tĂ« mblidhet nĂ« Berlin.”

KatĂ«r ditĂ« para vendimit – Berlini kishte pak shanse

Pak vite pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s, ende kishte shpresĂ« tĂ« madhe pĂ«r njĂ« ribashkim tĂ« shpejtĂ« tĂ« GjermanisĂ«. Askush nuk mund ta merrte me mend se do tĂ« duheshin mbi katĂ«r dekada. Por me kalimin e kohĂ«s, gjermanĂ«t u larguan gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« mes tyre. Ndaj kthimi i institucioneve nĂ« Berlin nuk ishte çështje e natyrshme. Neni 2 i Traktatit tĂ« Unifikimit tĂ« 31 gushtit 1990 parashikon: “Kryeqyteti i GjermanisĂ« Ă«shtĂ« Berlini. Çështja e selisĂ« sĂ« parlamentit dhe qeverisĂ« do tĂ« vendoset pas bashkimit tĂ« GjermanisĂ«.”

MĂ« pak se njĂ« vit mĂ« vonĂ«, erdhi momenti i sĂ« vĂ«rtetĂ«s – dhe asokohe gjithçka fliste pĂ«r Bonin. KatĂ«r ditĂ« para votimit, vetĂ«m 267 deputetĂ« votuan nĂ« favor tĂ« Berlinit, ndĂ«rsa 343 nĂ« favor tĂ« Bonit. NdĂ«rsa me rastin e betimit, mĂ« 20 qershor 1991, pas njĂ« debati njĂ«mbĂ«dhjetĂ« orĂ«sh, rezultoi Berlini kryesues me 338 vota, ndĂ«rsa pĂ«r Bonin kishin votuar 320 deputetĂ«. Ka pasur shumĂ« spekulime dhe debate se kush e ndryshoi mendimin nĂ« momentin e fundit. NjĂ« ndĂ«r emrat e pĂ«rmendur edhe sot Ă«shtĂ«  – Wolfgang SchĂ€uble.

Willy Brandt falënderoi personalisht Wolfgang SchÀublen

Kreu i sotĂ«m i Bundestagut, Wolfgang SchĂ€uble, atĂ«herĂ« 48 vjeç, foli si askush tjetĂ«r pĂ«r historinĂ« pĂ«rplot me ndryshime tĂ« kryeqytetit tĂ« vjetĂ«r dhe tĂ« ri. Ai kujtoi urĂ«n ajrore tĂ« fuqive fitimtare perĂ«ndimore tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, kur Bashkimi Sovjetik i Stalinit bllokoi pjesĂ«n e lirĂ« tĂ« Berlinit mĂ« 1948/49. SchĂ€uble nuk la asnjĂ« ngjarje historike pa pĂ«rmendur: kryengritja popullore e RDGJ-sĂ« mĂ« 17 qershor 1953, ndĂ«rtimi i Murit tĂ« Berlinit nĂ« gusht 1961, rĂ«nia e Murit mĂ« 9 nĂ«ntor 1989 dhe sĂ« fundi ribashkimi i GjermanisĂ« mĂ« 3 tetor 1990. Demokristiani theksoi: “Berlini ka qenĂ« gjithmonĂ« si asnjĂ« qytet tjetĂ«r simbol i unitetit dhe i lirisĂ«, demokracisĂ« dhe shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s pĂ«r tĂ« gjithĂ« GjermaninĂ«â€.

Ky solidaritet i botĂ«s sĂ« lirĂ« me unitetin dhe lirinĂ« e gjermanĂ«ve nuk Ă«shtĂ« shprehur askund mĂ« fort sesa nĂ« Berlin, tha SchĂ€uble dhe shtoi: “A do tĂ« ribashkoheshim sot vĂ«rtet pa Berlinin? Nuk mendoj kĂ«shtu”. Qindra deputetĂ« u ngritĂ«n nga vendet e tyre pas kĂ«tij fjalimi dhe e duartrokitĂ«n SchĂ€ublen pĂ«r disa minuta. Ish-kancelari Willy Brandt, bartĂ«s i Çmimit Nobel pĂ«r Paqe dhe ish-kryetar i BashkisĂ« nĂ« Berlinin PerĂ«ndimor, falĂ«nderoi SchĂ€ublen personalisht me njĂ« shtrĂ«ngim duarsh.

Alexander Kudascheff – dĂ«shmitar i “betejave tĂ« vĂ«rteta me fjalime”

“Ky debat ishte njĂ« prej pikave kulmore tĂ« Bundestagut gjerman”, thotĂ« Alexander Kudascheff, i cili asokohe ishte korrespondenti kryesor i Deutsche Welles. NjĂ« ekspert, pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« dhe vĂ«zhgues i skenĂ«s politike nĂ« Bon, pastaj pĂ«r shumĂ« vite nĂ« Bruksel, sĂ« fundmi kryeredaktor i DW, e tani nĂ« pension. “Beteja tĂ« vĂ«rteta fjalimesh”, ka pasur, “tĂ« mbĂ«shtetura vetĂ«m tek autoriteti i argumentit”. Kancelari federal Helmut Kohl (CDU), ministri i JashtĂ«m Hans-Dietrich Genscher (FDP), SocialdemokratĂ«t e mĂ«dhenj Willy Brandt dhe Hans-Jochen Vogel – tĂ« gjithĂ« ishin pĂ«r Berlinin.

“GjĂ«rat dukej se po shkonin nĂ« njĂ« drejtim tjetĂ«r”, kujton Kudascheff orĂ«t dramatike. “Papritur funksionarĂ«t e lartĂ« e tĂ« moshuarit  nĂ« politikĂ« dukeshin se i pĂ«rkisnin sĂ« shkuarĂ«s”. Wolfgang SchĂ€uble ishte ai qĂ« i dha njĂ« kthesĂ« debatit. “Ulur nĂ« karrocĂ«n e invalidit, me pasion, me njĂ« frymĂ« historike, me njĂ« retorikĂ« brilante. Qysh gjatĂ« fjalimit mund tĂ« ndjehej: Ky Ă«shtĂ« njĂ« moment historik.”

Ish-ministri Baum ishte kundër

MenjĂ«herĂ« pas tij foli liberali, ish-ministri i BrendshĂ«m gjerman Gerhart Baum. I lindur nĂ« Dresden (pra nĂ« lindje), i rritur dhe socializuar politikisht nĂ« Rheinland (pra nĂ« perĂ«ndim). Ai u dakordua me SchĂ€ublen: Berlini Ă«shtĂ« njĂ« simbol i lirisĂ« dhe sundimit tĂ« ligjit nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« veçantĂ«. “Por a nuk Ă«shtĂ« edhe Boni njĂ« simbol i 40 viteve tĂ« demokracisĂ« sĂ« suksesshme, e cila pĂ«rcaktoi reputacionin e RepublikĂ«s Federale tĂ« GjermanisĂ« nĂ« botĂ« dhe e çoi deri nĂ« fund integrimin e saj evropian, qĂ« hapi perspektivĂ«n e ribashkimit?”

Angazhimi i Baumit pĂ«r Bonin rezultoi pa sukses. As tridhjetĂ« vjet mĂ« vonĂ«, ai nuk e ka humbur skepticizmin e tij ndaj Berlinit: “UnĂ« jam akoma i mendimit se largimi nga njĂ« kryeqytet i modĂ«s sĂ« vjetĂ«r dhe forcimi i njĂ« shteti pluralist me shumĂ« qendra do tĂ« kishte qenĂ« njĂ« alternativĂ« e vlefshme”, thotĂ« 88- vjeçari pĂ«r DW. “Klima politike nĂ« Bon ishte e mirĂ« pĂ«r republikĂ«n”. Por ka pasur argumente tĂ« forta edhe nĂ« favor tĂ« Berlinit. NjĂ« qytet me ndĂ«rtesa tĂ« mĂ«dha dhe peizazh magjepĂ«s pĂ«r mediat.

Shpresat e zhgënjyera

NgjashĂ«m mendon edhe profesionisti i medias Kudascheff. “Republika e Berlinit Ă«shtĂ« njĂ« fluskĂ« politike dhe mediatike.” Ajo Ă«shtĂ« larguar nga njerĂ«zit dhe nga problemet e tyre. ËshtĂ« njĂ« qendĂ«r “histerike, shumĂ« e ngathĂ«t, e fiksuar tek titujt, indiskrete”. NĂ« qytetin e madh politik tĂ« Berlinit ka ende shumĂ« provincializma, “por pa sharmin e provincave”. Gjithçka Ă«shtĂ« grupuar rreth KancelarisĂ«, rreth Reichstagut – ministritĂ«, shoqatat, mediat, grupet e lobimit. “PĂ«r mua ky Ă«shtĂ« zhgĂ«njim”.

Dagmar Enkelmann i ndĂ«rlidh zhgĂ«njimet me kalimin e kryeqytetit nga Boni nĂ« Berlin. NĂ« votimin e vitit 1991, ajo ishte njĂ« nga 18 anĂ«tarĂ«t e PartisĂ« Socialiste Demokratike (PDS), e cila formoi njĂ« grup parlamentar me ListĂ«n e MajtĂ«. “Shpresa jonĂ« ishte qĂ« me zhvendosjen, do tĂ« rritet edhe kurreshtja pĂ«r tĂ« kuptuar jetĂ«n nĂ« shtetet e reja federale dhe se kĂ«shtu mĂ« shpejt do tĂ« barazoheshin kushtet e jetesĂ«s nĂ« Lindje dhe PerĂ«ndim”, thotĂ« Dagmar Enkelmann pĂ«r DW.

Zhvendosja ishte “akt simbolik“

“Kjo nuk u bĂ« realitet, pendohet kryetarja e tanishme tĂ« Fondacionit Rosa Luksemburg. Votimi i datĂ«s 20 qershor 1991, ishte mbi tĂ« gjitha njĂ« “akt simbolik”. ËshtĂ« gabim qĂ« edhe sot 30 vjet pas kĂ«tij vendimi historik, gjashtĂ« ministri federale ende e kanĂ« selinĂ« e tyre tĂ« parĂ« nĂ« Bondhe janĂ« tĂ« ndara. Administrata Ă«shtĂ« fryrĂ«, nuk ka kursime kostosh. Konkluzioni i Dagmar Enkelmann: landet e reja federale janĂ« pĂ«r disa njerĂ«z nĂ« qeveri ende “tĂ« largĂ«ta”, janĂ« ende nĂ« “Lindjen e largĂ«t”, sepse ata nuk dinĂ« tĂ« vlerĂ«sojnĂ« “arritjet e unitetit”./DW

Burimi informacionit @TvKlan: Lexo me shume ne : www.botasot.al

Spread the love

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *